الشيخ محمد هادي معرفة (مترجم: ايروانى)
153
التفسير الأثرى الجامع (تفسير اثرى جامع) (فارسى)
در كنار مسجد اموى به خاك سپرده شد . آرامگاه وى تا امروز ، شناخته شده است . بلال ، مؤذن پيامبر ، در طاعون عمواس ، در سال بيست هجرى درگذشت و در حلب مدفون گشت . واثلة بن اسقع ، آخرين صحابهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در دمشق بود كه در سال 85 هجرى درگذشت . تابعان بزرگ از مدارس تفسيرى ياد شده ، مردانى دانشمند دانشآموخته شدند و شايستگىِ به دوش كشيدن بار رسالت اسلام را براى مردمان شرق و غرب جهان ، به دست آوردند . آنان نشانههاى دين را شكوفا كردند و احكام و مبانى شريعت را در جاى جاى سرزمين اسلامى منتشر ساختند . در اين جا شمارى از آنان - كه نقشى در تفسير داشته ، ديدگاههايشان نزد مفسران بزرگ ، جايگاهى دارد - ياد مىشود . آنان تابعان بزرگ و افرادى هممنزلت آنها ، از نسل پس از تابعان هستند . مشهورترين آنان عبارتاند از : « 1 » 1 . سعيد بن جبير ، ابو عبداللَّه يا ابو محمد اسدى : او از نژادى حبشى ، تيره رنگ و نيك خصلت و از بزرگان تابعان و پيشوايان ايشان در فقه و حديث و تفسير بود . دانش را از عبداللَّه بن عباس فرا گرفت و از وى [ روايات را ] شنيد و بيشتر رواياتش از اوست . او عمر خود را در دانشاندوزى و فراگيرى قرآن گذراند ؛ به گونهاى كه شخصيتى بارز و پيشواى مردم گشت . طاغوت ستمگر ، حجاج بن يوسف ثقفى او را در سال 95 ، به طرز فجيعى به شهادت رساند . 2 . سعيد بن مسيّب بن حزن ، ابو محمد مخزومى : وى شخصى عابد و حاضر در جماعت و عفيف و قناعتپيشه بود . او بزرگِ تابعان از تراز نخست بود كه حديث و فقه و زهد و عبادت را در خود فراهم كرده و يكى از فقيهان هفت گانهء
--> ( 1 ) . براى آگاهى از تفصيل شرح حال آنان ، بنگريد به : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 9 ، ص 269 به بعد .